Monument en monumenten lijst.
De status van een gebouw hangt af van haar plaats in de historie
zoals wij die nu zien. Wat dat betreft is de status van de
Scheepjeskerk onomstreden. Al in 1977 een rijks monument (en
op misterieuze wijze na aandrang van de Carmel weer van de
lijst verdwenen) en in 2006 nogmaals gekarateriseerd als “top-
monument” door de officiele advieur van de minister, de Raad
van Cultuur. Niet de minste instantie dus.
Plaatsing op de rijksmonumentenlijst bevestigd deze status en
wordt door velen onder ons (ten onrechte) gezien als het
criterium (O, geen rijks monument, dus zal het wel niet veel
zijn). Terwijl de gebouwen op de rijksmonumentenlijst in feite
slechts een selectie zijn van de monumenten die er zijn in
Nederland. Dit is ook de reden dat “acute bedreiging” voor het
Cuypersgenootschap de belangrijkste reden is om aanvraag te
doen tot plaatsing op de rijksmonumentenlijst. Het zijn van een
Rijksmonument geeft extra status en daardoor ook een grotere
bescherming tegen het verloren gaan.
Aanvraag tot Rijksmonument.
Januari 2006 heeft het Cuypersgenootschap aan de minister het verzoek gedaan om de Scheepjeskerk aan te wijzen als
rijksmonument. Dit verzoek is vergezeld van een uitvoerige documentatie van de Scheepjeskerk en argumentatie waarom de
kerk aangewezen dient te worden. Dit stuk ter onderbouwing van de historische en monumentale waarde van het gebouw is
namens het Cuypersgenoodschap samengesteld door de specialist op dit gebied, drs A. Looyenga.Onderaan deze pagina vindt u
een link naar dit rapport zodat u er zelf kennis van kunt nemen.
Top monument
De aanvraag voor de aanwijzing van de kerk tot rijksmonument doorloopt een standaard procedure. Deze omvat onder andere
een advies van de raad van Cultuur. Naar het oordeel van deze raad is de Bernarduskerk een Top -monument dat beslist als rijks
monument dienbt te worden aangewezen. Toch heeft de minister in eerste instantie beslist de aanwijzing niet te doen. Hiertegen
is het Cuypergenootschap in beroep gegaan. De rechter heeft in Augustus 2011 hieromtrend uitspraak gedaan en beslist de
aanvraag van het Cuyper genootschap niet te honoreren. Als argument voert de rechter aan dat de kerk niet acuut wordt
bedreigd. Ofwel, op generlei wijze wordt het oordeel van de Raad van Cultuur betwist. Een link naar het oordeel van de raad van
cultuur vindt u onderaan de bladzijde.
Het Cuypersgenootschap
De naam kan misleiden. Hoewel het werk van de bekende Roermondse architect en ontwerper dr Pierre Cuypers de directe
aanleiding is geweest tot de oprichting van het Cuypersgenootschap, is het is nooit de bedoeling van de leden van het
Cuypersgenootschap geweest zich te beperken tot het werk van deze buitengewoon creatieve en veelzijdige Roermondse
architect.
Het Cuypersgenootschap zet zich in voor het behoud van bouwkundig erfgoed uit de negentiende en twintigste eeuw en in
toenemende mate op de bescherming van erfgoed uit de periode van
na 1940. Wij streven ernaar zo veel mogelijk samen te werken met
andere erfgoedorganisaties.
Samenvatting van de activiteiten tot nu
van het Cuypersgenootschap
2000 Verzoek aan prov. ZH waarom de kerk niet is voorgedragen voor
de MSP-lijst; 2004 verzoek nog steeds niet beantwoord; Parochie
bekijkt nog of deze kerk moet worden afgestoten. Medio oktober 2003
neigt de parochie tot afstoting van de kerk. Tevens is in het Leidsch
Dagblad een artikel opgenomen. In februari 2004 is er een
informatieavond gehouden voor belangstellenden waarbij Arjen
Looijenga namens het CG. een uiteenzetting over de architectuur van
de kerk heeft gegeven. In het voorjaar van 2005 kondigt het bisdom
aan dat de kerk zal worden gesloten. De toekomst van de kerk is
ongewis. Door een actieve plaatselijke stichting worden pogingen
ondernomen om de kerk te laten herbestemmen in plaats van sloop.
Ook de gemeente Rijnwoude is voorstander van behoud, maar heeft
geen monumentenbeleid. Inmiddels is in januari 2006 de aanvraag
ingediend om de kerk te plaatsen op de rijksmonumentenlijst.
Overigens stond de kerk in het begin van de jaren ’70 ook op de rijkslijst. Op verzoek van het kerkbestuur werd de kerk weer
van de lijst afgehaald.
Inmiddels heeft de gemeenteraad op 2 maart j.l. een nieuwe monumentenverordening vastgesteld waarbij de
plaatsingsprocedure op de gemeentelijke monumentenlijst is omschreven. Op 20-10-2006 heeft de Raad voor Cultuur de
minister geadviseerd om de Scheepjeskerk te plaatsen op de rijksmonumentenlijst. De gemeente heeft datzelfde in december
2006 gedaan ondanks verzoeken van het kerkbestuur en de Paters Ongeschoeide Karmelieten om dat niet te doen. Ondanks
deze positieve adviezen heeft de minister in juni 2007 op grond van de Tijdelijke Beleidsregel besloten om de kerk niet als
rijksmonument aan te wijzen. Tegen dit besluit is bezwaar ingediend. In november 2008 heeft minister Plasterk ook het bezwaar
ongegrond verklaard omdat de kerk inwendig is gewijzigd en er meer kerken uit die periode zijn beschermd. Tegen dit besluit is
in december 2008 beroep bij de rechtbank aangetekend. Verder is er bij de gemeente Rijnwoude een verzoek gedaan tot
aanwijzing van de kerk als gemeentelijk monument. Dit verzoek is in behandeling genomen. De kans is groot dat de gemeente
de kerk zal beschermen. In juni 2011 wordt het beroep door de rechtbank behandeld.
Uitspraak van de rechter
Naar het oordeel van de rechter is er van acute bedreiging van de kerk geen sprake en dat betekend dat er dus op die grond
geen reden is de kerk aan te wijzen als rijks monument. Dit oordeel is gebaseerd op informatie van de parochie en het bisdom
Rotterdam die aangaven nog tot zeker 2020 te blijven kerken in het gebouw en toezegging dat er bij negatieve uitspraak
begonnen zal worden met groot en grondig onderhoud aan het gebouw. We wachten af wat deze toezegging in de praktijk
betekend.
De rechterlijke uitspraak vindt u onder aan de bladzijde
Document waaruit blijkt dat de kerk tot 1977 een rijks monument was,
maar op verzoek van Pastor Wishaupt van de lijst is gehaald.
Onderzoeks rapprort van Dr A. Looyenga (2006)
Oordeel (topmonument) van de raad van cultuur (2006)
Link naar de website van het Cuypersgenootschap
Uitspraak rechtbank 2011 aanvraag Cuypersgenootschap
Een van de originele constructie tekeningen van de kerk
Maria hilfe kerk in Ulm waar naar wordt gerefereed in het
rapport van Looyenga
Gemeentelijk monumenten beleid
Mede op innitiatief van de Stichting Scheepjeskerk is er een gementelijk monumenten beleid aan het ontstaan. Een door de
gemeente ingestelde werkgroep heeft voorstellen ingedient voor een gemeentelijk monumenten beleid en is nu doende een
lijst van objecten te formuleren die in aanmerking komen om te worden erkend als gemeentelijk monument.